2024 онд цахилгаан эрчим хүчний нийт өсөлтийн 80 гаруй хувийг цэвэр эрчим хүч эзэлж байна. Дэлхийн цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэл 2024 онд 1200 гаруй ТВт- цагаар өссөн. Цахилгаан эрчим хүчний эрэлтийн өсөлтийг харуулсан энэхүү жилийн 4%-ийн өсөлт нь 2010-2023 оны хооронд ажиглагдсан 2.6%-ийн дундаж өсөлтөөс мэдэгдэхүйц өссөн үзүүлэлт юм. Сэргээгдэх эрчим хүч болон цөмийн эрчим хүчнээс үүдэлтэй эрчим хүчний өсөлт нь дэлхийн нийт өсөлтийн 80 гаруй хувийг эзэлж байгаа нь нийт өсөлтийн гуравны хоёрыг эзэлж байсан 2023 оноос мэдэгдэхүйц өссөн үзүүлэлт юм.
2024 онд сэргээгдэх эрчим хүч нь цахилгаан эрчим хүчний нийт өсөлтийн бараг дөрөвний гурвыг бүрдүүлжээ. Нарны цахилгаан станц тэргүүлж, 480 ТВт-цагаар өссөн нь бусад эх үүсвэрээс хамгийн их бөгөөд өмнөх оноос хамаагүй давсан үзүүлэлт юм. 2016 оноос хойш нарны гэрэл цахилгаан станцаас дэлхийн хэмжээнд үйлдвэрлэх хэмжээ ойролцоогоор 3 жил тутамд 2 дахин нэмэгдэж байгаа бөгөөд 2021-2024 онуудад дахин нэмэгдсэн. Шинэ төслүүд ашиглалтад орсноор салхины эрчим хүч 2024 онд 180 орчим ТВт-цагаар өссөн. Гэвч жилийн өсөлт 8% байсан нь сүүлийн 20 жилийн хугацаанд гарсан хамгийн бага үзүүлэлт байсан бөгөөд энэ нь өндөр суурь, түүнчлэн хэд хэдэн бүс нутагт зөвшөөрөл, лицензийн бэрхшээлтэй холбоотой байв. Усан цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэл 2024 онд 190 ТВт-цагаар өссөн нь хэд хэдэн томоохон зах зээл дээрх бороотой цаг агаартай холбоотой юм. Цөмийн эрчим хүчний үйлдвэрлэл бараг 4%-иар өссөн нь Франц, Японы хэд хэдэн реакторын шинэ төсөл, болон үйл ажиллагааг дахин эхлүүлсэнтэй холбоотой.
Чулуужсан түлшнээс цахилгаан үйлдвэрлэх нь 2024 онд ердөө 1% гаруй өссөн нь дэлхийн цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн өсөлтийн тавны нэгээс бага хувийг эзэлж байна. Байгалийн хийн үйлдвэрлэл өмнөх оны мөн үеэс 2.5%-иар өссөн нь 2023 онтой харьцуулахад хамаагүй өндөр бөгөөд ихэнх томоохон зах зээлд байгалийн хийн үнэ буурч, зарим бүс нутагт халуун цаг агаар нэмэгдсэн нь өсөлтийг бий болгосон. Нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцын үйлдвэрлэл 2024 онд 1%-иас бага хэмжээгээр өссөн нь өмнөх оны өсөлтөөс 2 дахин бага үзүүлэлт юм.
2024 оны цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн бараг 60%-ийг чулуужсан түлш эзэлсэн байна. Нүүрс нь дэлхийн цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн хамгийн том эх үүсвэр хэвээр байгаа бөгөөд 50 гаруй жилийн турш энэ байр сууриа хадгалж, 2024 онд нийт цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 35%-ийг эзэлж байна. Байгалийн хий нь цахилгаан эрчим хүчний хоёр дахь том эх үүсвэр байж, ссүлийн 20 жилд дэлхийн цахилгаан эрчим хүчний 20 гаруй хувийг нийлүүлсэн хэвээр байна. Газрын тосоор ажилладаг цахилгаан станцууд нийт эрчим хүчний ердөө хэдхэн хувийг үйлдвэрлэсэн ч дэлхийн цахилгаан эрчим хүчний бүтэц хөгжиж байна. 2024 онд анх удаа сэргээгдэх эрчим хүч болон цөмийн эрчим хүчнээс цахилгаан үйлдвэрлэх нь дэлхийн нийт эрчим хүчний тавны хоёрыг эзэлж байжээ. Сэргээгдэх эрчим хүч нь цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн гуравны нэгийг эзэлж байгаагаас, усан цахилгаан эрчим хүч (нийт цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 14%), салхи (8%), нарны гэрэл (7%), биоэнерги ба хаягдал (3%) тэргүүлж байна. Цөмийн эрчим хүч дэлхийн цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 9%-ийг эзэлдэг.
In advanced economies, renewables and natural gas play larger roles in electricity generation. In the United States, natural gas accounted for over 40% of all electricity generation in 2024, followed by renewables (23%), nuclear (18%) and coal (16%). In the European Union, renewables made up nearly half of electricity supply, well above the world average. The region also continued to rely on nuclear (23% of the total), with lower shares for natural gas (16%) and coal (11%).
Шинэ хөгжиж буй зах зээл болон хөгжиж буй эдийн засагтай орнуудад нүүрс нь ихэвчлэн цахилгаан эрчим хүчний гол эх үүсвэр болдог. Дэлхийн хамгийн том цахилгаан эрчим хүчний систем болох Хятад улсад нүүрс нь үйлдвэрлэлийн бараг 60%-ийг, сэргээгдэх эрчим хүчнээс 35%-ийг хангадаг бөгөөд цөмийн болон байгалийн хийн үүрэг бага байдаг. Энэтхэгт нүүрс нь цахилгаан эрчим хүчний хангамжийн бараг дөрөвний гурвыг, сэргээгдэх эрчим хүчнээс 20 гаруй хувийг хангадаг бөгөөд цөмийн эрчим хүч болон байгалийн хий бага хувь нэмэр оруулдаг. Зүүн Өмнөд Ази нь цахилгаан эрчим хүчнийхээ бараг тал хувийг нүүрснээс, дөрөвний нэг орчим хувийг байгалийн хий болон сэргээгдэх эрчим хүчнээс авдаг.
Хөгжингүй эдийн засагтай орнуудад сэргээгдэх эрчим хүч болон байгалийн хий нь цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэхэд илүү их үүргийг гүйцэтгэдэг. АНУ-д 2024 онд бүх цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн 40 гаруй хувийг байгалийн хий эзэлж, дараа нь сэргээгдэх эрчим хүч (23%), цөмийн (18%) болон нүүрс (16%) ордог. Европын Холбоонд сэргээгдэх эрчим хүч нь цахилгаан эрчим хүчний хангамжийн бараг тал хувийг эзэлж байгаа нь дэлхийн дунджаас өндөр юм. Мөн тус бүс нутаг цөмийн эрчим хүчнээс (нийт 23%) хамааралтай хэвээр байгаа бөгөөд байгалийн хий (16%) болон нүүрс (11%) бага хувийг эзэлж байна.
Эх сурвалж: IEA (2025), Global Energy Review 2025, IEA, Paris https://www.iea.org/reports/global-energy-review-2025, Licence: CC BY 4.0